1918-2011
80lat Muzeum Kolejnictwa
W 2011 r. Muzeum Kolejnictwa obchodzi 80-lecie uroczystego otwarcia placówki. Do
utworzenia specjalistycznego muzeum, poświęconego kolejom w znacznym stopniu przyczyniła
się determinacja wielu ludzi, poczucie więzi i wspólnoty między kolejarzami, którzy
włożyli dużo wysiłku, trudu oraz osobistego zaangażowania i poświęcenia przy pozyskiwaniu
zbiorów, tworzeniu modeli i makiet. Wymagało to czasu, zapału i wytrwałości, czego
ówczesnym kolejarzom nie brakowało.
Początki
Dzięki zaangażowaniu ówczesnego Ministra Komunikacji – Pawła Romockiego, któremu
kolej leżała na sercu, podjął on decyzję o utworzeniu placówki dokumentującej historię
kolejnictwa na ziemiach polskich. Pierwsze eksponaty muzealne pochodziły z pawilonu
Ministerstwa Komunikacji z Targów Wschodnich we Lwowie, które odbyły się w 1928
r . Do znacznego wzbogacenia zbiorów przyczyniła się zorganizowana w Poznaniu w
1929 r. Powszechna Wystawa Krajowa, na której przedstawiono 10-letni dorobek państwa
polskiego. Zbiory poszerzyły się również po Międzynarodowej Wystawie Komunikacji
i Turystyki w 1930 r. w Poznaniu.
Uroczyste otwarcie Muzeum
Stale wzrastająca ilość eksponatów przyczyniła się do zmiany dotychczasowej siedziby
placówki z gmachu Dworca Głównego na budynek dawnej łaźni carskiej przy ulicy Nowy
Zjazd 1 w pobliżu Zamku Królewskiego. Obszerne wnętrza były w stanie pomieścić liczące
już ponad 1500 eksponatów zbiory Muzeum.
Przegląd Komunikacyjny 1932r. (PDF)
13 grudnia 1931 r. nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum Kolejowego.
Wzięli w nim udział przedstawiciele władz państwowych i miejskich, rządu, kolei
oraz placówek kultury, m. in. Minister Komunikacji – Alfons Kuehn, Prezydent m.st.
Warszawy – Zygmunt Słomiński, Minister Robót Publicznych – Mieczysław Norwid-Neugebauer
oraz Premier – A. Prystor. Honorowym gościem był Prof. Aleksander Wasiutyński –
autor przebudowy Warszawskiego Węzła Kolejowego. Aktu poświęcenia Muzeum dokonał
Biskup Polowy – Ksiądz Stanisław Gall. Powierzchnia Muzeum, składająca się z 26
sal i korytarzy, wynosiła 900 m2. Wystawiono tam ok. 450 bardzo wartościowych eksponatów
w 19 działach tematycznych oraz 800 tablic, map, wykresów i fotografii. Do najcenniejszych
muzealiów należały wówczas m.in.: egzemplarz rozporządzenia cara Aleksandra II-go
o budowie Drogi Żelaznej Warszawsko-Terespolskiej, pierwszy bilet kolejowy na linii
Warszawa - Kalisz, rozkład jazdy na Kolei Wiedeńskiej z 1845 r., tajny okólnik żandarmerii
rosyjskiej z 1891 r. o zakazie używania języka polskiego na kolejach w Królestwie
Polskim, jeżdżący model lokomotywki oraz model nowo projektowanego Dworca Głównego
w Warszawie projektu Czesława Przybylskiego, model mostu kolejowego w Jaremczu,
jednego z największych w Europie, zbudowanego przez polskiego inżyniera Stanisława
Rawicza-Kosińskiego i inne pamiątki o ogromnej wartości historycznej. O dużym zainteresowaniu
wśród społeczeństwa tą placówką świadczy ilość zwiedzających. W 1932 r. Muzeum odwiedziło
13 000 osób, natomiast w 1934 r. liczba wzrosła do 17 000 osób.
Zmiany
Jesienią 1938 r. Muzeum Kolejowe zostaje przekształcone w Muzeum Komunikacji. Na
stanowisko kustosza placówki zostaje powołany przez Ministra Komunikacji płk Juliusza
Ulrycha –Władysław Woydyno, który pełni tą zaszczytną funkcję do roku 1941. Pod
koniec 1938 r. zbiory muzealne liczyły ponad 4 000 eksponatów, w tym prawie 400
modeli, 250 tablic i wykresów oraz przeszło 550 fotografii. W bibliotece muzealnej
zgromadzono około 8 000 książek.
Wybuch II wojny światowej przerwał działalność muzeum. Latem 1940 r. zbiory zostały
przeniesione do budynku przy ulicy Targowej 74, a później do pomieszczeń dworca
Warszawa Wileńska. Tutaj podczas nalotu bombowego samolotów radzieckich na Warszawę
w 1943 r. ośmioletni dorobek muzeum ulega całkowitej zagładzie.
Lata 1945-2009
Po zakończeniu wojny próbę reaktywacji muzeum podjął Minister Komunikacji – Jan
Rabanowski. Na jego apel kolejarze rozpoczęli gromadzić ocalałe pamiątki i dokumenty
dotyczące historii kolei. Ze względu na brak funduszy i odpowiednich pomieszczeń
próba rektywacji nie powiodła się. Zebrane eksponaty umieszczono w nieczynnej parowozowni
w Pilawie oraz w Centralnym Ośrodku Badania i Rozwoju Transportu Kolejowego w Bytomiu.
Dopiero w marcu 1972 r. Minister Komunikacji podjął decyzję o powołaniu do życia
resortowej placówki kultury pod nazwą Muzeum Kolejnictwa w Warszawie wyznaczając
na jego siedzibę stację Warszawa Główna Osobowa. 1 lipca 1972 r. Muzeum Kolejnictwa
rozpoczęło na nowo swą działalność. W początkach 1973 r., na mocy decyzji Naczelnego
Dyrektora DOKP Warszawa, muzeum otrzymało część poczekalni pasażerskiej, w budynku
czynnego jeszcze częściowo dworca, o powierzchni 110 m2, później 140 m2. Pierwszym
Dyrektorem Muzeum został Henryk Zaniewski. W bardzo skromnych warunkach rozpoczęto
ponowne gromadzenie zbiorów dokumentujących już prawie 130-letnią historię kolejnictwa
na ziemiach polskich. 11 września 1973 r. w poczekalni pasażerskiej, jeszcze funkcjonującego
dworca, Muzeum Kolejnictwa zorganizowało pierwszą wystawę pt. "Droga Żelazna Warszawsko-Wiedeńska
i Koleje Dziś". Odbyło się uroczyste otwarcie z udziałem Wiceministra Komunikacji
– Stanisława Mroczka. Wystawa ta zapoczątkowała oficjalną działalność Muzeum Kolejnictwa.
W 1986 r. utworzono Oddział Muzeum Kolejnictwa w Sochaczewie, gdzie zaczęto gromadzić
cenne egzemplarze taboru wąskotorowego. Uruchomiono tam pierwszą muzealną kolejkę
w Polsce, odbywającą regularne przejazdy wycieczkowe do pobliskiej Puszczy Kampinoskiej.
Dzisiaj zbiory w Sochaczewie należą do jednych z największych i najciekawszych w
Europie. Z dniem 1 stycznia 1995 r. muzeum w ramach przeprowadzanej restrukturyzacji
Polskich Kolei Państwowych zostaje wyłączone z ich struktur. W latach 1995 – 1998
podlega Ministerstwu Transportu i Gospodarki Morskiej. Natomiast 1.01.1999 r. zostało
przekazane do Samorządu Województwa Mazowieckiego, który do dziś sprawuje nad nim
pieczę.
Czasy współczesne
Obecnie dyrektorem placówki, od 10 lutego 2009 r., jest pan Ferdynand B. Ruszczyc.
Podjął on próbę przekształcenia Muzeum Kolejnictwa w placówkę nowoczesną, nastawioną
na zwiedzających. Muzeum zostało odnowione i zmodernizowane. Wyremontowano budynki
i biura. Zadbano o otoczenie muzeum. Zajęto się promocją placówki, jak również powołano
nową Radę Muzeum. Obecnie odbywają się lekcje muzealne dla szkół, pokazy filmowe
oraz prelekcje dla szerokiej publiczności. Siedziba muzeum użyczana jest na różnego
rodzaju imprezy dla dzieci i dorosłych, uroczystości, koncerty, festiwale, a zabytkowy
tabor oraz pomieszczenia byłego dworca często wykorzystywane są przez reżyserów
są jako plan filmowy. W ostatnich dwóch latach (2009 – 2011) odbyło się w Muzeum
Kolejnictwa wiele różnego rodzaju imprez oraz wystaw czasowych, które związane są
głównie z wydarzeniami rocznicowymi na kolei, ale także przedstawiają kolej jako
motyw wykorzystywany w sztuce - malarstwie, grafice, fotografii, rysunku satyrycznym.
Muzeum Kolejnictwa staje się z roku na rok coraz bardziej znaczącym punktem na mapie
muzeów i placówek kulturalnych Warszawy.
Muzeum Kolejnictwa wczoraj i dziś
Fasada budynku
Budynek ten powstał w latach 50. Przez szereg lat nie był remontowany. Niektóre
jego elementy pochodzą jeszcze z czasów carskich, m.in. magazyny. W 2009 roku podjęto
decyzję o jego remoncie. Odmalowano wszystkie ściany, wyremontowano wnętrza, oraz
odbudowano część zburzonych ścian.
ul.Towarowa 1
To jedna z najruchliwszych ulic Warszawy. Dlatego też poczyniliśmy starania aby
właśnie od tej, często widywanej strony, Muzeum było bardziej atrakcyjne. Znajdują
się tu zdjęcia parowozów oraz banery prezentujące nasze ciekawe wystawy oraz zapraszające
do ich zwiedzania.
Dziedziniec Muzeum
Część Muzeum, wyburzona i pozostawiona sama sobie na wiele lat, została uprzątnięta
i na nowo zagospodarowana. W okresie letnim można tutaj odpocząć, napić się czegoś
odświeżającego i cieszyć się chwilą ciszy oraz spokoju w samym centrum Warszawy.
Wyjście na peron
Zniszczone i nie malowane przez lata nie zachęcało do zwiedzania. Teraz ta odrestaurowana
część Muzeum prowadzi w stronę skansenu, gdzie można podziwiać zgromadzony tabor,
lub na Salę Lustrzaną, gdzie często odbywają się różne wydarzenia.
Inne pokoje
W budynku oprócz pomieszczeń biurowych znajdują też inne pokoje, w których przyjmowani
są goście i odbywają się narady. Zaprojektowano je tak, by każdy czuł się tu swobodnie
i można było prowadzić ważne rozmowy.
Korytarze
Wcześniej zaniedbane i nieciekawe nie wprowadzały w dobry nastrój. Są bardzo ważną
częścią budynku, którą poruszają się pracownicy i goście, przemierzając kilometry.
Dlatego ich wygląd jest istotny. Ściany korytarzy zdobią liczne fotografie z życia
na kolei.
Perony
To miejsce zdecydowanie kojarzy nam się z koleją. Stoją tutaj specjalne eksponaty.
Wagon salonowy władz PRL tzw. "Salonka Bieruta" oraz jedyny w Europie, całkowicie
zachowany, pociąg pancerny.
Przestrzeń zielona
Zakończenie układu torowego stanowi pas zieleni. Specjalnie dobrane rośliny harmonizują
zabytki techniki z otoczeniem.
Biblioteka
Obecnie jest to jedno z niewielu tego typu miejsc w Polsce. Można tu czytać książki
sprzed 80. lat, a fachowy personel doradzi i znajdzie wszystkie informacje na dany
temat.
Biura
Powstały nowoczesne przestrzenie, w których praca staje się przyjemnością. Zostały
na nowo zaprojektowane, przy współudziale pracowników, tak by jednocześnie były
praktyczne i estetyczne. Nowoczesny sprzęt biurowy pomaga w obsłudze i kontakcie
z licznymi instytucjami, z którymi Muzeum na co dzień współpracuje.
Warsztat konserwatorski
To tu często odbywa się renowacja cennych zbiorów. Jest stale poszerzany i wyposażany
w nowe maszyny. Rzadko widywany przez zwiedzających, jest jedną z najważniejszych
części Muzeum. To tu odbywa się renowacja cennych zbiorów. Aby spełniał swoje funkcje,
warsztat jest stale wzbogacany i wyposażany w nowe maszyny. Jest naszym „oczkiem
w głowie.
Przyszłość Muzeum
Muzeum przechowuje i restauruje całą spuściznę po polskich kolejach, ale chcemy,
by było czymś więcej niż tylko Muzeum. Chcemy, by było miejscem interaktywnym, ciekawym,
a jednocześnie z nutą nostalgii, otwartym i wyznaczającym nowe horyzonty, by było
miejscem, do którego każdy będzie z przyjemnością wielokrotnie powracał.
